Američko udruženje osoba sa invaliditetom (American Association of People with Disabilities – AAPD) oštro je osudilo novu uredbu Ministarstva za unutrašnju bezbednost Sjedinjenih Američkih Država, upozoravajući da bi ona mogla da dovede do ozbiljne diskriminacije osoba sa invaliditetom i njihovih porodica u postupcima useljavanja i sticanja državljanstva.
Nova uredba, objavljena 17. jula 2026. godine, odnosi se na primenu pravila poznatog kao public charge (javni teret). Reč je o institutu američkog imigracionog prava koji omogućava vlastima da procene da li bi osoba koja želi da uđe u Sjedinjene Američke Države ili da stekne stalni boravak mogla da postane zavisna od državne pomoći. Ukoliko se proceni da jeste, njen zahtev može biti odbijen.
Međutim, prema oceni Američkog udruženja osoba sa invaliditetom, nova uredba ide mnogo dalje od dosadašnjih pravila i predstavlja opasan presedan, jer praktično uklanja jasne kriterijume za donošenje ovakvih odluka i ostavlja široko diskreciono pravo pojedinačnim imigracionim službenicima.
Šta se promenilo?
Pravilo o javnom teretu postoji u američkom zakonodavstvu dugo vremena i tokom godina je više puta menjano. Tokom prvog mandata predsednika Donalda Trampa ono je bilo značajno prošireno, što je izazvalo brojne kritike organizacija za ljudska prava.
Prema novoj uredbi, Ministarstvo za unutrašnju bezbednost je ukinulo prethodnu regulatornu definiciju pojma javni teret, ali je nije zamenilo novom, preciznom definicijom. Umesto toga, procena je u velikoj meri prepuštena pojedinačnim službenicima koji odlučuju o zahtevima za ulazak u zemlju, stalni boravak ili državljanstvo.
Američko udruženje osoba sa invaliditetom upozorava da se time napuštaju prethodna jasna pravila i uvodi prostor za subjektivne procene koje mogu dovesti do proizvoljnog odlučivanja.
Zašto su osobe sa invaliditetom posebno ugrožene?
U svom saopštenju Američko udruženje osoba sa invaliditetom podseća da je jedna od najraširenijih predrasuda prema osobama sa invaliditetom upravo pretpostavka da su one teret društvu zato što koriste javne usluge ili socijalnu podršku. Nova uredba, smatra Američko udruženje osoba sa invaliditetom, upravo takve stereotipe može pretvoriti u osnov za donošenje odluka o nečijoj budućnosti.
Udruženje upozorava da široka ovlašćenja data imigracionim službenicima stvaraju ozbiljan rizik da osobe sa invaliditetom budu diskriminisane samo zato što koriste programe javne podrške ili zato što se pretpostavlja da bi im takva podrška mogla biti potrebna u budućnosti.
Posebno zabrinjava činjenica da uredba dozvoljava službenicima da uzimaju u obzir gotovo bilo koju vrstu javnih davanja koja je osoba koristila ili za koju je podnela zahtev – bez obzira na to kada su korišćena i koliko dugo. To uključuje čak i slučajeve kada je pomoć korišćena u ime deteta ili drugog člana porodice sa invaliditetom koji je državljanin Sjedinjenih Američkih Država ili ima zakonit stalni boravak.
Posledice i za američke građane
Američko udruženje osoba sa invaliditetom upozorava da posledice neće osetiti samo ljudi koji žele da se dosele u Sjedinjene Američke Države.
Udruženje smatra da će nova politika proizvesti snažan efekat zastrašivanja i da će mnogi ljudi iz straha od mogućih posledica odustati od korišćenja zdravstvenih i drugih javnih usluga na koje imaju zakonsko pravo. To se, prema proceni Američkog udruženje osoba sa invaliditetom, može odnositi i na američke državljane, zakonite stalne stanovnike i porodice dece sa invaliditetom koje koriste programe podrške.
Drugim rečima, ljudi bi mogli da odustanu od neophodne zdravstvene zaštite ili drugih usluga samo zato što strahuju da bi im to jednog dana moglo biti uzeto kao dokaz da predstavljaju javni teret.
Invaliditet nije teret
Jedan od najsnažnijih delova saopštenja odnosi se na odbacivanje ideje da korišćenje javne podrške znači da osoba ne doprinosi društvu. Američko udruženje osoba sa invaliditetom podseća da milioni osoba sa invaliditetom koje koriste programe podrške istovremeno rade, plaćaju poreze i aktivno učestvuju u životu svojih zajednica. Isto tako, milioni roditelja rade dok njihova deca sa invaliditetom koriste javno finansirane usluge obrazovanja i podrške.
Udruženje naglašava da čak i osobe koje zbog prirode svog invaliditeta ili ograničenja postojećih programa ne mogu da rade, daju ogroman doprinos svojim porodicama, lokalnim zajednicama i društvu na mnogo različitih načina.
Potreba za finansijskom pomoći ili korišćenjem javnih usluga, ističe Američko udruženje osoba sa invaliditetom, nikada ne bi smela biti razlog da se neko proglasi teretom države.
Opasan presedan
Predsednica i izvršna direktorka Američko udruženje osoba sa invaliditetom Marija Taun ocenila je da nova uredba predstavlja okrutno odstupanje od obećanja da su Sjedinjene Američke Države zemlja dobrodošlice za ljude koji žele da u njima izgrade novi život. Posebno je upozorila da ova politika može ugroziti osobe sa invaliditetom koje dolaze u Sjedinjene Američke Države upravo zato što u svojim zemljama nemaju pristup odgovarajućoj zdravstvenoj zaštiti, asistivnim tehnologijama ili drugim oblicima podrške koji su im potrebni da bi živeli samostalno i dostojanstveno.
Američko udruženje osoba sa invaliditetom smatra da je neprihvatljivo da o tako važnim životnim pitanjima odlučuje subjektivna procena pojedinačnog službenika o tome da li bi neka osoba jednog dana mogla koristiti javnu podršku.
Šire značenje za ljudska prava
Iako se nova uredba odnosi na imigracionu politiku Sjedinjenih Američkih Država, pitanja koja ona otvara daleko prevazilaze nacionalne granice. U svojoj suštini, rasprava se ne vodi samo o useljavanju, već o tome kako društvo posmatra osobe sa invaliditetom. Da li se invaliditet posmatra kao razlog za isključivanje ili kao deo ljudske raznolikosti? Da li korišćenje podrške znači da je neko manje vredan ili manje sposoban da doprinosi zajednici?
Konvencija Ujedinjenih nacija o pravima osoba sa invaliditetom polazi od sasvim drugačijeg pristupa. Konvencija potvrđuje da osobe sa invaliditetom imaju jednako dostojanstvo i jednaka ljudska prava, kao i da države treba da uklanjaju prepreke njihovom punom učešću u društvu, a ne da ih dodatno isključuju zbog potrebe za podrškom.
Upravo zbog toga Američko udruženje osoba sa invaliditetom ocenjuje da nova uredba predstavlja opasan korak unazad. Ako se stereotipi o osobama sa invaliditetom pretoče u kriterijume za odlučivanje o osnovnim pravima, postoji ozbiljan rizik da diskriminacija postane deo samog sistema.
Nova pravila još jednom podsećaju da borba za prava osoba sa invaliditetom nije završena ni u zemljama sa dugom tradicijom zaštite ljudskih prava. Ona takođe potvrđuju koliko je važno da organizacije osoba sa invaliditetom nastave da ukazuju na politike koje mogu dovesti do isključivanja i diskriminacije, bez obzira na to u kom delu sveta se one donose.
