Specijalizovane usluge za žene predstavljaju ključni mehanizam u borbi protiv nasilja nad ženama i devojčicama, ali su danas sve više ugrožene rodno neutralnim politikama i rastućim antirodnim pokretima širom Evrope.
Najnovija studija WAVE mreže, Pokretači promena: specijalizovane usluge za žene i njihov feministički pristup na više nivoa u borbi protiv nasilja nad ženama i devojčicama, ukazuje na presudnu ulogu specijalizovanih ženskih servisa i zagovara očuvanje njihovog feminističkog, rodno specifičnog, intersekcionalnog i na ljudskim pravima zasnovanog pristupa.
Na osnovu intervjua i istraživanja sprovedenog među članicama WAVE mreže, studija analizira uticaj specijalizovanih ženskih servisa na tri međusobno povezana nivoa:
- Na individualnom nivou, pokazuje kako feministički i rodno senzitivni pristupi omogućavaju pružanje prilagođene podrške koja je usmerena na potrebe žena i devojčica, uz uvažavanje njihovih višestrukih i preplićućih identiteta i oblika diskriminacije.
- Na nivou zajednice, ističe kako specijalizovane usluge grade multisektorska partnerstva, razvijaju saradnju sa institucijama, edukuju stručnjake i sprovode aktivnosti primarne prevencije nasilja.
- Na društvenom nivou, analizira njihov doprinos oblikovanju javnih politika i zagovaranju prava žena, kao i izazove sa kojima se suočavaju, uključujući smanjenje finansiranja, rodno neutralne politike i sve izraženiji otpor ostvarivanju ženskih prava.
Posebna vrednost studije ogleda se u njenom intersekcionalnom pristupu. WAVE naglašava da žene ne doživljavaju nasilje na isti način, već da se rodna diskriminacija često prepliće sa drugim oblicima nejednakosti, kao što su invaliditet, etnička pripadnost, migracioni status, rasa, seksualna orijentacija, rodni identitet, godine života ili socioekonomski položaj. Zbog toga efikasna podrška mora biti prilagođena specifičnim iskustvima i potrebama svake žene.
Studija posebno ukazuje na značaj specijalizovanih servisa za žene sa invaliditetom, koje se suočavaju sa višestrukim preprekama u pristupu zaštiti i podršci, povećanim rizikom od nasilja i dodatnim oblicima diskriminacije. Njihova iskustva pokazuju da univerzalne ili rodno neutralne usluge često nisu dostupne niti adekvatne, zbog čega su neophodni feministički servisi koji razumeju intersekcionalnu prirodu nasilja i mogu pružiti pristupačnu, individualizovanu i osnažujuću podršku.
Pored žena sa invaliditetom, studija prepoznaje i potrebe drugih marginalizovanih grupa žena, uključujući migrantkinje i izbeglice, žene iz rasnih i etničkih manjina, Romkinje, LGBTQI+ osobe, žene sa nesigurnim boravišnim statusom i druge žene koje se suočavaju sa višestrukom diskriminacijom. Specijalizovani ženski servisi razvijaju ekspertizu upravo za rad sa ovim grupama i doprinose ostvarivanju njihovih ljudskih prava kroz prilagođene, bezbedne i osnažujuće modele podrške.
Studija zaključuje da su specijalizovane usluge za žene mnogo više od servisa za podršku preživelima nasilja. One predstavljaju pokretače društvenih promena, jer istovremeno pružaju direktnu podršku ženama, jačaju lokalne zajednice, utiču na javne politike i doprinose transformaciji društvenih normi koje održavaju rodno zasnovano nasilje. Zbog toga njihovo očuvanje i adekvatno finansiranje predstavlja ulaganje ne samo u zaštitu žena i devojčica, već i u izgradnju pravednijeg, ravnopravnijeg i bezbednijeg društva za sve.
Preporučujemo svima koji se bave zaštitom od rodno zasnovanog nasilja, rodnim politikama i politikama invalidnosti da konsultuju ovaj značajan istraživački izveštaj.
Izvor: Agents of Change: Women’s Specialist Services and Their Feminist, Multi-Level Approach to Tackling Violence Against Women and Girls, WAVE Network.
