Evropski dan samostalnog života pokrenula je Evropska mreža za samostalan život ENIL 2014. godine i obeležava se svake godine 5. maja. Tog dana se širom Evrope organizuju razne aktivnosti, uključujući konferencije za novinare, onlajn kampanje i skupove kako bi se istakla važnost autonomije osoba sa invaliditetom i promovisala njihova prava na samostalan život i inkluziju u zajednici.
Centar za samostalni život osoba sa invaliditetom Srbije i IZ KRUGA VOJVODINA su 5. maja 2026. u Centru za stručno usavršavanje u Čačku organizovali javnu tribinu Žene sa invaliditetom i samostalni život u povodu Evropskog dana samostalnog života. Ovogodišnja tema ističe značajnu ulogu žena sa invaliditetom u oblikovanju zajednice i zastupanju za prava na samostalnost osoba sa invaliditetom. Događaj je posvećen sećanju na Gordanu Rajkov, ženu koja je donela filozofiju samostalnog života u Srbiju i region i podstakla razvoj usluga za samostalni život osoba sa invaliditetom na ovim prostorima.
Na tribini su govorili Mimica Živadinović, Milena Stojanović, Svjetlana Timotić i Slavica Milojević i učestvovale su predstavnice centara za samostalni život osoba sa invaliditetom iz čitave Srbije, kao i predstavnici drugih udruženja osoba sa invaliditetom iz Čačka.
Mimica Živadinović, potpredsednica Centra za samostalni život osoba sa invaliditetom Srbije je predstavila odgovore 60 žena sa invaliditetom na pitanje šta za njih znači samostalni život i šta je to na prvom mestu bez čega ne bi mogle da žive samostalno. Za žene sa invaliditetom samostalan život znači da mogu samostalno da donose odluke i kontrolišu svoj. Većinom, osim sa radom i obrazovanjem što je primarno, žene povezuju samostalnost sa društvenim životom i učešćem u zajednici. Snažan je uticaj samostalnog života na emocionalni aspekt: dostojanstvo, sloboda, osećaj postignuća. Žene sa invaliditetom vide pristupačne javne institucije i usluge kao osnovni uslov za samostalnost, a usluge u zajednici kao što je personalna asistencija, tehnička podrška, pristup asistivnim tehnologijama i finansijsku pomoć za plaćanje drugih vrsta podrške smatraju neophodnim.
Milena Stojanović, predsednica Centra za samostalni život osoba sa invaliditetom Srbije, je istakla da Član 19 Konvencije o pravima osoba sa invaliditetom jasno garantuje pravo svake osobe sa invaliditetom da bira gde i sa kim će živeti, ravnopravno sa drugima, bez prisile na život u instituciji. Naglasila je da to pravo podrazumeva stvarne mogućnosti izbora, a ne samo formalno priznanje prava. Pozivajući se na Opšti komentar br. 5 Komiteta za prava osoba sa invaliditetom, Milena Stojanović je dodatno ukazala da države imaju obavezu da razviju dostupne i raznovrsne usluge podrške u zajednici, uključujući i personalnu asistenciju, kako bi osobe sa invaliditetom zaista mogle da žive samostalno i budu uključene u društvo. Bez takvih usluga, pravo iz člana 19 ostaje neostvareno u praksi.
Svjetlana Timotić, izvršna direktorka IZ KRUGA VOJVODINA je govorila na temu Kako žene sa invaliditetom doživljavaju samostalni život u kontekstu rodnih i društvenih ograničenja. U svom obraćanju je ukazala da žene sa invaliditetom samostalni život često doživljavaju kroz složeno preplitanje rodnih uloga i društvenih barijera, koje dodatno sužavaju njihov prostor izbora i autonomije. Istakla je da se od žene neretko očekuje pasivnost i zavisnost, dok istovremeno imaju manji pristup resursima, podršci i prilikama za donošenje odluka o sopstvenom životu. Posebno je naglasila da nasilje, ekonomska zavisnost i nedostatak rodno osetljivih usluga podrške dodatno otežavaju ostvarivanje samostalnog života. Svjetlana Timotić je zaključila da bez prepoznavanja specifičnih iskustava žena sa invaliditetom i razvoja inkluzivnih, rodno odgovarajućih politika i usluga, ideja samostalnog života ostaje nedostižna za mnoge.
Slavica Milojević iz Republički Zavod za socijalnu zaštitu je istakla da su najčešće prepreke za ostvarivanje prava na samostalan život osoba sa invaliditetom institucionalne i normativno-pravne, ali ona smatra da su nevidljive prepreke, kao što su nerazumevanje i neznanje, u osnovi svih drugih problema. Slavica Milojević je takođe istakla važnost uključivanja organizacija osoba sa invaliditetom u rad na razvoju strateških dokumenata i politika invalidnosti. Više puta je naglasila da je potrebno da se ljudi koji donose odluke i kreiraju politike obrazuju o potrebama osoba sa invaliditetom i da predstavnici osoba sa invaliditetom moraju kontinuirano da pozivaju donosioce odluka i kreatore politika na veću svest i razumevanje potreba i garantovanih prava osoba sa invaliditetom.
Učesnici su u diskusiji podelili svoja iskustva u ostvarivanju prava na samostalni život, naglasili neophodost daljeg razvijanja različitih usluga podrške za osobe sa invaliditetom, korišćenje resursa organizacija osoba sa invaliditetom u kreiranju politika i uključivanje žena sa invaliditetom u donošenje odluka. Sažetak rezultata tribine kreiran je u formi dopisa koji će biti upućen donosiocima odluka u lokalnim samoupravama kao svojevrstan apel za preduzimanje akcija u pravcu razvoja usluga podrške za samostalni život osoba sa invaliditetom.
