Da li da sedimo i čekamo ili da se pokrenemo i zahtevamo?
Elena Kochoska, članica Upravnog obora Evropske mreže za samostalan život
Uprkos činjenici da Konvencija Ujedinjenih nacija o pravima osoba sa invaliditetom poziva i obavezuje sve na primenu pristupa ljudskih prava, i dalje je postojeći sistem vladavine prava u svakoj državi, uključujući i EU, kao i sprovođenje rodne ravnopravnosti i kada je reč o osobama sa invaliditetom nedovoljno razvijen ili nije ni otpočeo. U poslednjoj deceniji svi pričaju o intersekcionalnosti, ali i dalje je vladavina prava u svakoj državi često osmišljena na način koji dovodi do isključenja i sistemske diskriminacije nekih ljudi koji ne pripadaju grupi ljudi bez invaliditeta.
Nivo do kojeg postoji značajno učešće osoba sa invaliditetom u političkoj moći je ključni pokazatelj uključenosti osoba sa invaliditetom u društvo uopšte. Otuda međunarodno zakonodavstvo zahteva puno učešće zajednice osoba sa invaliditetom, ali praksa u EU i drugim (pridruženim) zemljama priča drugačiju priču.
Analiza na terenu sugeriše da je primena zakonskih kvota pozitivno uticala na postizanje rodne ravnoteže u parlamentima. Očekuje se da će zemlje sa zakonskim kvotama postići rodnu ravnotežu do 2026. Ali pitanje je gde su žene i devojke sa invaliditetom u okviru ovog mehanizma rodnih kvota? Postulati rodne kvote izgleda nisu postavljeni na principima o ljudskim pravima, jer invaliditet nije priznat. Čini se da su žene i devojke sa invaliditetom potpuno zaboravljene i ignorisane od feminističkog i ženskog pokreta.
U Makedoniji, kao i u drugim zemljama, iako rodna kvota postoji u poslednjoj deceniji, političarke bez invaliditeta nikada nisu pokušale da razgovaraju o invaliditetu ili o Konvenciji o pravima osoba sa invaliditetom u ili čak da pokušaju da uključe žene sa invaliditetom koristeći ovu afirmativnu meru. Analiza na terenu pokazuje da šira javnost ima različite negativne percepcije o osobama sa invaliditetom, a posebno su ugrožene žene sa invaliditetom. Muškarci sa fizičkim invaliditetom su najprihvaćeniji kao nosioci javnih funkcija, a za njih bi glasali samo ako se kandiduju za mesto gradonačelnika. Kako se funkcija povećava sa lokalnog na republički nivo, podrška kandidatima sa invaliditetom opada, što predstavlja ozbiljan problem u borbi protiv stereotipa – da osoba sa invaliditetom neće moći da obavlja funkciju poslanika ili predsednika države. Percepcije koje doprinose višestrukoj diskriminaciji su brojne i ukrštaju se između roda i invaliditeta, posebno za žene sa višestrukim invaliditetom za koje bi glasalo samo 2%.
Poslednja analiza učešća žena sa invaliditetom u političkom i javnom životu u Makedoniji ukazuje na različitu percepciju između osoba sa invaliditetom i političkih partija. Uopšteno govoreći, političke stranke i osobe sa invaliditetom imaju stav da žene i devojke sa invaliditetom treba da budu uključene u politički život. Ali njihova razmišljanja se razlikuju o mehanizmima, kako to učiniti, u okviru postojećeg sistema kvota ili postoji potreba za drugim afirmativnim merama samo za žene i devojčice sa invaliditetom. Po ovom pitanju 70% osoba sa invaliditetom smatra da žene sa invaliditetom treba da budu deo postojećeg sistema kvota. To mišljenje deli samo 59 odsto političkih partija. Da žene sa invaliditetom ne bi trebalo da budu deo sistema kvota navodi 8% osoba sa invaliditetom, 2% političkih partija smatra da žene sa invaliditetom ne bi trebalo da budu deo sistema kvota, dok je 9% njih reklo da ne zna. Za razliku od političkih partija, gde samo 10% smatra da treba da postoji poseban sistem kvota za žene sa invaliditetom, to je dosta izraženo u stavovima osoba sa invaliditetom, gde čak 30% njih smatra da bi trebalo da postoji poseban sistem kvota za žene sa invaliditetom. Takve percepcije, međutim, ukazuju na nisku svest obe grupe o rodnoj ravnopravnosti i inkluzivnoj jednakosti zasnovanoj na principima Konvencije o pravima osoba sa invaliditetom. Čini se da je zajednica sa i bez invaliditeta počela da poseže za najjednostavnijim rešenjem – neka svako ostane u svom dvorištu, a ne da se petlja u tuđe.
Ako želimo da promenimo svoju poziciju ugnjetavanja, moramo zahtevati da budemo deo političke strukture, da se angažujemo u postavljanju dnevnog reda i da pokušamo da redefinišemo koncepte koji se odnose na naše živote. Bez našeg aktivnog učešća, naša pozicija marginalizacije i ugnjetavanja će se održati.
Izvor: Should we stay and wait or Should we move and demand? ENIL
