Model afirmacije invalidnosti (affirmation model of disability) predložili su i imenovali Džon Svejn (John Swain) i Sali Frenč (Sally French) 2000. godine. Nastao je kao odgovor na debatu koja se devedesetih godina prošlog veka vodila o socijalnom modelu invalidnosti. Osobe sa invaliditetom, posebno feministkinje sa invaliditetom, su tvrdile da socijalni model precenjuje društvene strukturalne barijere i ignoriše lični i iskustveni aspekt invalidnosti.
Model afirmacije je pogled na invaliditet i oštećenja koji iste ne smatra tragedijom i koji obuhvata pozitivne društvene identitete, kako individualne tako i grupne, nastale iz dobiti od stila života i iskustva življenja sa invaliditetom i oštećenjem.
Model afirmacije su stvorile osobe sa invaliditetom kroz odbacivanje modela lične tragedije u okviru kojeg su njihova iskustva negirana, iskrivljavana i tumačena, i kroz doradu socijalnog modela u okviru kog je invalidnost redifinisana. Model afirmacije direktno dovodi u pitanje pretpostavku o ličnoj tragediji i izgrađivanju identiteta kroz pretpostavljene vrednosti koje nameću osobe bez invaliditeta, dakle, odbacuje pretpostavke o ličnoj tragediji, zavisnosti i abnormalnosti. Dok je socijalni model nastao iz iskustva osoba sa invaliditetom u društvu koje ograničava, model afirmacije je nastao iz iskustava osoba sa invaliditetom kao validnih individua, kao potvrda njihovog vlastitog stila života, kulture i identiteta. Socijalni model locira „problem“ u društvu, a afirmativni model direktno dovodi u pitanje ideju da je „problem“ u pojedincu ili oštećenju.
Prihvatanjem modela afirmacije, osobe sa invaliditetom potvrđuju pozitivan identitet, ne samo kao osobe sa invaliditetom, već takođe i kao osobe sa oštećenjem, i odbacuju normalnost kao dominantnu vrednost.
Socijalni model je osnažio osobe sa invaliditetom da preuzmu kontrolu nad podrškom i uslugama, osnivanjem centara za podršku u zajednici i ostvarivanjem direktne finansijske podrške.
Razvoj modela afirmacije nedvosmisleno prenosi ovu borbu u polje medicinske intervencije. Neka oštećenja, kao što su dijabetes, epilepsija i ona koja uključuju bol, reaguju na intervencije. I baš kao što socijalni model označava vlasništvo nad značenjem invalidnosti za osobe sa invaliditetom, tako model afirmacije označava vlasništvo nad oštećenjem, ili još šire, vlasništvo nad telom. Kontrola intervencije je najvažnija. To je potvrda prava osoba sa invaliditetom da kontrolišu ono što se radi sa njihovim telima. Što uključuje i pravo da znaju osnove na kojima se donose odluke o medicinskoj intervenciji, koje su posledice uzimanja lekova, uključujući i nuspojave, posledice neuzimanja lekova, i koje su alternative. Najveća opasnost za osobe sa invaliditetom kada se bave oštećenjem je politička, sa mogućnošću da se oštećenje vidi kao ‘problem’, kao što je to u modelu lične tragedije. Upravo iz tog razlog socijalni model ne može da „ugradi“ medicinski model i iz tog razloga nastaje model afirmacije, da ojača opoziciju socijalnog modela i modela lične tragedije. Osobe sa invaliditetomne teže samo ka društvu bez strukturalnih prepreka, prepreka u okruženju i stavovima, već i ka društvu koje slavi razliku i vrednosti ljudi bez obzira na rasu, seksualnu orijentaciju, pol, starost ili oštećenje.
Širi značaj ovog modela invalidnosti i oštećenja tek treba da se u potpunosti realizuje. Svejn i Frenč sugerišući dva pravca razvoja. Prvo i centralno je koncept ‘inkluzije’. Politike i prakse mogu biti inkluzivne samo kroz puno priznavanje kulture invalidnosti i modela afirmacije generisanog iz iskustva osoba sa invaliditetom. Drugo, model afirmacije mora imati ulogu u razvoju teorije invaliditeta.
Pripremila Veronika Mitro na osnovu teksta: JOHN SWAIN & SALLY FRENCH, Towards an Affirmation Model of Disability, Disability & Society, Vol. 15, No. 4, 2000, 569-582.
