Univerziteti su dugo proučavali osobe sa invaliditetom u okviru medicinskih i zdravstvenih nastavnih programa koji su razmatrali invaliditet kao deficit koji je potrebno popraviti. Pokret za prava osoba sa invaliditetom, koji je nastao u 1970-im i 1980-im godinama u SAD i Velikoj Britaniji, postavio je osnove za razvoj studija invalidnosti. Same osobe sa invaliditetom su promenile fokus sa individualnog deficita i patologije na društveno konstruisane barijere (nepristupačnu arhitekturu, isključivanje, predrasude).
Studije invalidnosti su interdisciplinarna oblast istraživanja koje proširuju razumevanje invalidnosti iz perspektive zdravstvenih nauka i razmatraju invalidnost kao pitanje građanskih i ljudskih prava, manjinskog identiteta, društvenog nastanka, istorijske zajednice, grupe različitosti, i kao kategoriju kritičke analize u kulturi i umetnosti. U osnovi, studije invalidnosti istražuju kako društvo kreira razlike između ‘normalnog’ i ‘nenormalnog’ tela i uma, kako se te razlike materijalizuju podjednako u životima i osoba sa i bez invaliditeta. Nasuprot medicinskom modelu koji posmatra invalidnost kao problem koji treba da se ispravi, izleči ili eliminiše, studije invalidnosti posmatraju invalidnost kao ključno ljudsko iskustvo koje dovodi do značajnog uticaja na čitav niz socijalnih, političkih, kulturnih i intelektualnih aktivnosti ljudi. U studijama invalidnosti posebno su zainteresovani za to kako invalidnost preseca druge kategorije identiteta kao što su rasa, pol, seksualnost, klasa, verska pripadnost, region i nacionalnost.
Zvanična definicija studija invalidnosti je usvojena 1993. godine od strane Društva za studije invalidnosti organizacije koja okuplja naučnike, umetnike i aktiviste iz celog sveta koji prepoznaju invalidnost kao kompleksan i dragocen aspekt ljudskog iskustva i promovišu studije invalidnosti. Definicija navodi da studije invalidnosti, između ostalog: “ … ispituju politike i prakse svih društava da razumeju društvene, pre nego fizičke ili psihološke determinante iskustva invalidnosti. Studije invalidnosti su razvijene da bi razmrsile oštećenja od mitova, ideologija i stigmi koje utiču na društvenu interakciju i socijalne politike. Studije invalidnosti osporavaju ideju da su ekonomski i socijalni statusi i uloge koje se pripisuju osobama sa invaliditetom neizbežni ishodi njihovog stanja„.
Kroz kurseve iz istorije invalidnosti, teorije invalidnosti, zakonodavstva, politike, etike i umetnosti invalidnosti…, studenti i studentkinje studija invalidnosti uče da kritički misle o „proživljenim“ životima osoba sa invaliditetom i da rade na poboljšanju kvaliteta života osoba sa invaliditetom, ali i da zagovaraju za njihova građanska prava. Najstarije i najpoznatije programe studija invalidnosti imaju Gradski univerzitet u Njujorku, Sirakuza univerzitet i Ilinois univerzitet u Čikagu (Kompletna ažurirana lista studija invalidnosti dostupna je na vebsajtu Centra za humanu politiku, zakone i studije invalidnosti Sirakuza univerziteta.
Kada se pojavio prvi program studija invalidnosti na Sirakuza univerzitetu 1994. godine, to je bio radikalan zaokret u odnosu na medicinski model koji je decenijama dominirao postojećim programima. Kao afroameričke studije, ženske studije i druge discipline pokreta za oslobađanje, studije invalidnosti uče da je neprihvatajuće društvo ono koje treba normalizovati, a ne manjinske grupe.
Feminističke studije invalidnosti su akademski kulturni rad sa jasnom političkom idejom i snažnim kritičkim glasom. Feminističke studije invalidnosti žele da dovedu u pitanje stereotipe o osobama sa invaliditetom. One nastoje da ospore naše dominantne pretpostavke o životu sa invaliditetom. One smeštaju iskustvo invalidnosti u kontekst prava i isključenosti. One teže da povrate propuštene glasove i pogrešno protumačena iskustva. One nam pomažu da razumemo zamršen odnos između naših tela i nas samih. One osvetljavaju društvene procese formiranja identiteta. Ukratko, feminističke studije invalidnosti redefinišu invaliditet. (Rosemarie Garland-Thomson, Feminist Disability Studies, Signs, Vol. 30, No. 2 (Winter 2005), pp. 1557-1587, The University of Chicago Press).
Tekst pripremila Veronika Mitro
